خانه » مقالات حقوقی » اصول فقه » بررسی تاریخچه علم اصول

بررسی تاریخچه علم اصول

بررسی تاریخچه علم اصول

در این مقاله به بررسی تاریخچه علم اصول می پردازیم.

بررسی تاریخچه علم اصول

شیعه در طول حیات خود با اهتمام شدید به علم اصول فقه، آن را مقدمه فقه و ابزاری مهم در استنباط صحیح احکام شرعی ضروری می دانست، تا جایی که آن را، منطق علم فقه نامیده­اند.[۱] بدین معنا که فقیه در استنباط احکام شرعی از منابع ، نیازمند اصول و قواعدی است که علم اصول فقه عهده­دار آن است و بدون آن استنباط احکام شرعی کامل و تمام نیست.  به طور کلی می­توان برای علم اصول چهار دوره را در نظر گرفت؛ دوره پیدایش، دوره رشد و نمو، دوره رکود و دوره کمال و نو آوری.

۱- دوره پیدایش

در نظر شیعه مسائل این علم، ریشه در عصر ائمه (ع) دارد و آنان به خصوص امام باقر و امام صادق (ع) اصول و شیوه ­های بهره­ وری از قرآن و سنت را تعلیم داده ­اند. بدین صورت که ائمه با املای قواعد و کلیات علم اصول به شاگردان خود زمینه را برای پیدایش چنین علمی فراهم آورده­ اند. بنابراین می­توان آنها را واضع و موسس علم اصول دانست.[۲]

۲- دوره رشد و نمو

این دوره از اوائل قرن سوم شروع شده تا اواخر قرن دهم ادامه یافت. خصوصیت این دوره این است که بر خلاف دوره پیدایش، در کتابهای اصولی به جای بحث از یک یا چند مساله اصولی، تمام مسائل علم اصول مورد بحث و بررسی قرار می­گرفت.[۳]

نخستین کسی که در این زمینه دست به تالیف تقریبا جامع و مستقلی زد، محمد بن نعمان ملقب به شیخ مفید(م۴۱۳ق) است که الرساله الاصولیه یا التذکره باصول الفقه[۴] را نگاشته است. پس از شیخ مفید، سید مرتضی(م۴۳۶ق) الذریعه الی اصول الشریعه و سپس شیخ طوسی(م۴۶۰ق) عده الاصول را نوشته­اند. از علمای دیگر که در این زمینه دست به تالیف زدند می­توان به:

الف)  ابن زهره حلی(م۵۵۸ق) کتاب غنیه النزوع الی علمی الاصول و الفروع

ب) محقق حلی(م۶۷۶ق) کتاب المعارج فی اصول الفقه

ج) علامه حلی(م۷۲۶ق) کتابهای تهذیب الوصول الی علم الاصول، نهایه الاصول الی علم الاصول، مبادی الوصول الی علم الاصول، و ….

۳- دوره رکود

علم اصول بعد از صاحب معالم با ظهور اخباری­ها مورد حمله شدید قرار گرفت. اخباری گری بوسیله میرزا محمد امین استرآبادی(م۱۰۳۳ق) بنیان نهاده شد. وی با تالیف کتاب الفوائد المدنیه اساس فقه اخباری را پی ریزی کرد و در آنجا خود را اخباری نامید و به مخالفت با علم اصول پرداخت و عده زیادی از علمای شیعه را با خود همراه کرد.

وی مدعی بود که مسلک نو و جدیدی را ابداع نکرده، بلکه اخباری گری را روش اصحاب ائمه(ع) و قدماء می­دانست و لذا خود را محیی طریقه از بین رفته سلف صالح شیعه می­ دانست.[۵]

۴- دوره کمال و نوآوری

آغازگر این دوره وحید بهبهانی(م۱۲۰۶ق) است. وی با تلاش فراوان و مبارزه فراگیر با اخباری گری توانست حرکت نو و تکاملی در فقه و اصول آغاز کند. وی با تالیف حدود ۱۰۳ رساله کوچک و بزرگ رشد علم اصول را در یک مسیر جدیدی قرار داد.[۶] بعد از ایشان نیز همین مسیر ادامه یافت و کتابهای ارزشمندی درعلم اصول نوشته شد. از مهمترین کتب اصولی که در این دوره، یعنی از عصر وحید بهبهانی تا امروز تدوین شده است عبارتند از:

الف) الفوائد الحائریه، وحید بهبهانی

ب) قوانین الاصول، میرزای قمی(م۱۲۳۱ق)

ج) عوائد الایام، مولی احمد نراقی(م۱۲۴۵ق)

د) هدایه المسترشدین، محمدتقی بن عبدالرحیم(م۱۲۴۸ق)

ه) الفصول فی الاصول، شیخ محمدحسین بن عبدالرحیم(م۱۲۶۰ق)

و) فرائد الاصول، شیخ مرتضی انصاری(م۱۲۸۱ق)

ز) کفایه الاصول، آخوند محمد کاظم خراسانی(م۱۳۲۹ق)

ح)فوائد الاصول، تقریرات درس میرزا حسین نائینی(م۱۳۵۵ق)

ت) درر الفوائد، عبد الکریم حائری(۱۲۷۴-۱۳۵۵ق)

ی) المقالات فی علم الاصول، ضیاء الدین عراقی(م۱۳۶۱ق)

ک) نهایه الدرایه فی التعلیقه علی الکفایه، محمد حسین اصفهانی(۱۲۹۶-۱۳۶۱ق)

ل) مناهج الوصول الی علم الاصول و الرسائل، سید روح الله موسوی خمینی(۱۳۲۰-۱۴۰۹ق)

م) مصباح الاصول، تقریر درس سید ابوالقاسم خوئی(۱۳۷۱-۱۴۱۱ق)

منابع:

[۱]. صدر، سید محمد باقر، دروس فی علم الاصول، قم، شریعت، چاپ چهارم، ۱۴۲۸، ص ۵۰

[۲]. میر عمادی، سید احمد، ائمه و علم اصول، قم، بوستان کتاب، چاپ اول، ۱۳۸۴، ص ۱۸

[۳]. سبحانی، جعفر، الوسیط فی اصول الفقه، قم، موسسه امام صادق(ع)، چاپ اول، ۱۳۸۰،ج۱، ص ۱۴

[۴]. نجاشی، رجال، قم، نشر جامعه مدرسین، ص ۳۹۹

[۵]. هادوی تهرانی، مهدی، تاریخ علم اصول، قم، کتاب خرد، چاپ دوم، ۱۳۸۵، ص ۱۰۷-۱۰۸

[۶]. الوسیط، همان، ص ۲.

منبع: www.lawgostar.com

درباره محمد افراسیابی

محمد افراسیابی هستم، کارشناسی حقوق خوندم و به دلیل علاقه‌ای که به حقوق داشتم، سایت حقوق پلاس رو راه‌اندازی کردم تا هم خودم و هم شما رو بیشتر با مباحث حقوقی آشنا کنم.

مشاهده بیشتر

تبادر چیست؟

تبادر چیست؟

تبادر در لغت به معنای شتافتن است. « تبادر الی الذهن» یعنی به خاطر آمد، …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

معادله امنیتی *