خانه » مقالات حقوقی » اصول فقه » بررسی خبر واحد

بررسی خبر واحد

بررسی خبر واحد

در این نوشتار به بررسی خبر واحد می پردازیم.

بررسی خبر واحد

خبر در لغت بمعنای وسیله اطلاع و رسیدن به علم  می‌باشد[۱] و واحد به معنای یگانه و منفرد می‌باشد[۲] و در اصطلاح خبری است که مفید یقین و اطمینان نباشد و در مقابلش خبر متواتر و خبری که قرائنی در اطرافش وجود دارد که باعث یقین به آن است. می‌باشد[۳] چه توسط یک نفر چه توسط چندین نفر باشد به شرطی که موجب یقین نشود.

جایگاه علمی خبر واحد:

علم قطعی به احکام شرعی که فقط در مورد احکام کلی است مانند وجوب نماز و روزه و اخباری که از ائمه معصومین سلام الله علیهم رسیده است مفید یقین و اطمینان باشد خیلی کم هستند و غالب احکام شرعی با اخبار آحاد ثابت می‌شوند پس بحث از حجّیّت خبر واحد از اهم مباحث اصولی می‌باشد.

۱- ادلۀ حجیت خبر واحد:

کتاب

«یا ایها الذین امنوا ان جاءکم فاسق بنبأ فتبینوا»[۴]

ای کسانی که ایمان آورده‌اید اگر شخص فاسقی خبری برای شما بیاورد دربارۀ آن تحقیق کنید.

مفهوم این آیه، این است که اگر عادلی برای شما خبر آورد تحقیق دربارۀ آن لازم نیست. و می‌توان به آن عمل کرد وگرنه لازم  می‌آید که ارزش خبر عادل کمتر از خبر فاسق باشد.

سنت

استدلال به احادیث مستلزم این است که این احادیث ثبوتشان برای ما قطعی باشد و خبر واحد نباشد و بعید نیست که ادعاء تواتر این اخبار شود و خود این احادیث چند دسته‌اند:

الف: دسته‌ای که بعضی از اصحاب را به بعض دیگر ارجاع می‌دهد.

مثل حدیث امام صادق (ع):

«اذا اردت حدیثنا فعلیک بهذا الجالس»[۵].

اگر سخن ما را می‌خواهی پس بر تو باد بر این شخص.  (زراره)

ب: دسته‌ای که دلالت بر واجب بودن مراجعه به راویان می‌کند.

مثل این روایت از امام مهدی (عج):

«واما الحوادث الواقعه فارجعوا فیها الی رواه حدیثنا، فانهم حجتی علیکم و انا حجت الله علیهم».

در اتفاقات رخ داده به راویان حدیث ما مراجعه کنید پس همانا آنان حجت من بر شما و من حجت خدا بر آنانم.

ج: دسته‌ای که تشویق به نوشتن و رساندن آن به دیگران می‌کند:

مثل قول امام صادق به یکی از راوی‌ها:

«واکتب وبث علمک فی بنی عمّک، فانه یأتی زمان هرج لا یأنسون الّا بکتبهم»[۶]

بنویس و علمت را میان پسر عموهایت پخش کن پس همانا زمانی می‌آید هرج و مرج، که مردم فقط با کتابهایشان مأنوس می‌شوند.

د: احادیثی که در مذمت دروغ بستن به آنان وارد شده که دلالت می‌کند بر اینکه حجیت خبر واحد مسلم بوده وگرنه نباید از این دروغ بستن خوفی می‌بود.[۷]

هـ: اخباری که در مورد تعارض ادله وارد شده که مرّ جحاتی ذکر شده است.[۸]

بنابراین اگر خبر واجد حجت نبود معنایی برای فرض تعارض و ذکر مرجحات وجود نداشت.

سیره

به دو گونه می‌توان به سیره در اینجا استدلال کرد.

الف: اجماع عملی تمام مسلمانان از زمان صحابه پیامبر تا زمان ما بر عمل کردن طبق خبر ثقه می‌باشد که کشف از رضایت معصومین علیهم السلام می‌کند.[۹]

ب: تمامی عقلاء به خبر کسانی که ثقه و مورد اطمینان می‌باشند، اعتماد می‌کنند که شامل خبر ثقه در موارد احکام شرعی نیز می‌شود و اگر شارع مقدس از این راضی نبود از آن منع می‌کرد در حالکیه منعی از شارع نیامده است.

گستره حجیت خبر واحد:

اگر مدرک حجیت خبر واحد مختص به (اولین آیه ذکر شده) باشد حجیت آن مختص به خبر عادل خواهد بود ولی اگر دلیل حجیت آن را سیره و روایات بدانیم شامل هر خبر

ثقه خواهد بود گر چه عادل نباشد.

منابع:

۱-  نائینی، محمدحسین، فوائد الاصول، قم، دفتر نشر اسلامی، ۱۴۱۷هـق، چاپ ششم، ج ۳، ص ۱۵۶

۲- حکیم، سید محمدتقی، الاصول العامه، تهران، المجمع العالمی لاهل البیت ۱۴۱۸هـق، چاپ دوم، ج تک جلدی، ص ۱۹۸

۳-  مظفر، محمدرضا، اصول الفقه، قم، انتشارات اسماعیلیان، چاپ پنجم، ج ۲، ص ۶۹

۴-  گلپایگانی، سید محمدرضا، اضافه العوائد، قم، دارالقران کریم، ۱۴۱۰هـق، چاپ اول، ج ۲، ص ۷۶

۵- تسخیری، محمدعلی، القواعد الاصولیه والفقهیه علی مذهب الامامیه، قم، المجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الاسلامیه، ۱۴۲۵هـق، چاپ اول، ج ۱، ص ۳۲۲٫

[۱] . التحقیق فی کلمات القرآن، ج ۳، ص ۱۱

[۲] . فرهنگ ابجدی عربی به فارسی

[۳] . اصول عامه، ج ۱، ص ۱۹۷

[۴] . سوره حجرات، آیه ۶

[۵] . وسائل، ج ۲۷، ص ۱۴۳

[۶] . وسائل الشیعه، ج ۲۷، ص ۸۱

[۷] . وسائل، ج ۱۲، ص ۲۴۹

[۸] . وسائل، ج ۲۷، ص ۱۰۶

[۹] . ارشاد الفحول، ص ۴۹- مصباح الاصول، ۲/۱۹۵.

منبع: www.lawgostar.com

درباره محمد افراسیابی

محمد افراسیابی هستم، کارشناسی حقوق خوندم و به دلیل علاقه‌ای که به حقوق داشتم، سایت حقوق پلاس رو راه‌اندازی کردم تا هم خودم و هم شما رو بیشتر با مباحث حقوقی آشنا کنم.

مشاهده بیشتر

تبادر چیست؟

تبادر چیست؟

تبادر در لغت به معنای شتافتن است. « تبادر الی الذهن» یعنی به خاطر آمد، …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

معادله امنیتی *