خانه » مقالات حقوقی » حقوق جزا » بررسی انواع سرقت

بررسی انواع سرقت

در این مختصر به بررسی انواع سرقت می پردازیم.

بررسی انواع سرقت

بررسی انواع سرقت

آیۀ ۳۸ سوره مائده

«وَالسّارق و السّارقهُ فاقطَعُوا اَیدیهما جَزاء بِما کَسبا نَکالاً مِِنَ الله»[۱]

از نظر لغوی سرقت کلمه‌ای است عربی از مادۀ «سَرَقَ» به فتح یا کسر راء به معنای «دزدیدن» و مصدر آن «سرقه» است.[۲]

قانونگذار در مادۀ ۱۹۷ ق.م.ا سرقت را چنین تعریف نموده است:

«ربودن مال دیگری به طور پنهانی»

نهانی بودن در تعریف سرقت مربوط به سرقت مستوجب حد است با حذف صفت «پنهانی» باید صفت دیگری را که از ارکان ربودن است جایگزین آن کنیم و آن «ربودن متقلبانه» است.[۳]

با این وصف سرقت عبارت است از؛ ربودن متقلبانه مال منقول متعلق به غیر.[۴]

سرقت در اصطلاح فقه

«السّرقهُ أخذُ مِنْ حِرز فی خَفی بغیرِ حق»

ترجمه: سرقت گرفتن چیزی از حذر به طور پنهانی بدون حق است.[۵]

سرقت را می‌توان از لحاظ قاون مجازات اسلامی به، سرقت حدی و تعزیری تقسیم کرد، که هر کدام از آنها دارای انواعی است. که در ذیل به آنها اشاره می‌شود:

۱- سرقت مستوجب حد

الف) سرقت ساده مستوجب حد

جرمی است جدا از محاربه و یا راهزنی بر اساس آنچه در منابع فقهی آمده تعریف آن عبارت است از:

«ربودن مخفیانۀ معادل ۵/۴ نخود طلای مسکوک متعلق به غیر با هتک حرز توسط شخص بالغ و عاقل و مختار و غیر مضطر در غیر سال قحطی، که مرتکب پدر مالباخته نباشد»[۶] (مادۀ ۱۹۸ ق.م.ا)[۷]

ب) سرقت مستوجب حد مشدد

۱) سرقت مسلحانه

برداشتن و ربودن مال غیر متعلق به دیگری با استفاده از سلاح (سرد یا گرم)،‌ مراد از مسلحانه صرفاً مسلح بودن سارق است و از سلاح خود در حین سرقت استفادۀ عملی بکند یا نکند، به هر حال سرقت مسلحانه انجام داده است.[۸]

۲) راهزنی

سرقت مسلحانه اگر  در راهها و شوارع عام صورت بگیرد، راهزنی است در غیر اینصورت مسلح بودن سارق از شرایط تشدید مجازات است که حکم آن در مواد ۶۵۱ و ۶۵۲ و ۶۵۴ ق.م.ا مندرج است. به علاوه با توجه به صراحت مواد ۱۸۵ و ۶۵۳ ق.م.ا در صورتی که راهزنی و سرقت مسلحانه موجب سلب امنیت مردم شود.

در این صورت اقدام مرتکب در حکم محاربه است و به یکی از مجازات‌های مندرج در مادۀ ۱۹۰ ق.م.ا به انتخاب قاضی، محکوم می‌شود و اگر مرتکب صرفاً مال دیگری را برداشته و عملش موجب سلب امنیت مردم یا جاده نباشد، به مجازات مندرج در مادۀ ۶۵۳ محکوم می‌شود.[۹] (سه تا پانزده سال حبس و شلاق تا ۷۴ ضربه)

۲- سرقت تعزیری

سرقت تعزیری به طور کلی می‌توان گفت، همین که سرقت فاقد جامع شرائط حد باشد، سرقت تعزیری است که خود دو نوع است:

‌الف) سرقت تعزیری ساده

این نوع سرقت در مادۀ ‌۶۶۱ ق.م.ا علنی و فاقد کلیۀ شرائط اضافی است که برای سرقت‌های مشدد پیش بینی شده و با ربودن مال غیر بدون علم و اطلاع و رضایت صاحب

مال محقق می‌شود و مجازات آن کمترین مجازات سرقت یعنی سه ماه و یک روز تا ۲ سال حبس و تا ۷۴ ضربه شلاق می‌باشد.[۱۰]

ب) سرقت تعزیری مشدد

که به اعتبار تعلق مال به دولت یا وقفی بودن آن چند قسم است:

۱- سرقت اسناد

سرقت نوشته‌ها، اسناد، اوراق، دفاتر یا مطالب مندرج در دفاتر ثبت و ضبط دولتی که در ماده ۵۴۴ ق.م .ا مندرج است و مجازات آن ۶ ماه تا دو سال حبس می‌باشد.[۱۱] سرقت مذکور شامل امانت پستی و دیگر نوشته‌ها غیر از اسناد و نوشته‌های مذکور نمی‌شود (نظریۀ مشورتی شماره ۲۰۰/۷- ۱۴/ ۱/ ۱۳۸۲ اداره حقوقی قوه قضائیه)

۲- سرقت توسط امانت‌دار

به موجب مادۀ ۵۴۵ ق.م.ا اگر ربودن توسط امانت‌دار یا مستحفظ اسناد مذکور  واقع شود مرتکب به سه تا ده سال حبس محکوم می‌شود.

۳- عنف مهر

به موجب مادۀ ۵۴۶ ق.م.ا در صورتی که مرتکب به عنف مهر یا پلمپ را محو نماید یا بشکند یا عملی مرتکب شود که در حکم محو یا شکستن پلمپ تلقی شود یا نوشته یا اسناد را برباید، ‌حسب مورد به حداکثر مجازات وارده در موارد مذکور (۲ سال یا ۱۰ سال) محکوم می‌شود در این مجازات، مانع از اجرای مجازات جرائمی که از قهر و تشدد حاصل می‌شود، نخواهد بود.[۱۲]

۴- سرقت اموال تاریخی و فرهنگی

به مادۀ ۵۵۹ ق.م.ا : شرط تحقق جرم موضوع این ماده آن است که:

اولاً: به موضوع جرم اشیاء یا لوازم و مصالح و قطعات آثار فرهنگی، تاریخی باشد.

ثانیاً: محل سرقت موزه‌ها، ‌نمایشگاهها یا اماکن تاریخی و مذهبی یا سایر اماکنی باشد که تحت حفاظت یا نظارت دولت است.[۱۳]

مجازات آن بر اساس بند ۱۶ ماده ۱۹۸ ق.م.ا سرقت از اموال دولتی و وقفی و مانند آن (اموال فاقد مالک شخصی) مستوجب حد نیست در عین حال مقنن در حکم خاص در مواد ۵۴۴ و ۵۴۵ سرقت نوشتجات و اسناد و اوراق و نیز سرقت مطالبی که در دفاتر مذکور مندرج است را نسبت به سرقت عادی (مادۀ ۶۶۱ ق.م.ا) تشدید کرده است.[۱۴]

۵- سرقت اشیاء و اموال نظامی توسط نظامیان

سرقت اسلحه و مهمات توسط نظامیان که طبق مادۀ ۸۸ قانون مجازات جرائم نیروهای مسلح مصوب ۱۳۸۲ مجازات آن حبس از ۲ تا ده سال است و منظور از سلاح اعم از گرم و سرد است.[۱۵]

سرقت وسایل و لوازم نظامی (غیر از اسلحه و مهمات) توسط نظامیان که طبق مادۀ ‌۸۹ قانون مذکور مجازات آن حبس ۱ تا ۵ سال است.[۱۶]

۶- زمان و موقعیت وقوع سرقت، مسلح بودن سارقین و یا هتک حرز

مادۀ ۹۰ قانون مذکور که میزان مجازات آن حبس از ۳ تا ۱۵ سال است. در فرض داشتن سلاح ظاهر یا باطن، گرم یا سرد، استفاده از آن شرط نیست و اگر سارقین متعدد باشند، مسلح بودن یکی از آنها کافی است که اقدام همگی مشمول این ماده قرار بگیرد.[۱۷]

۷- سرقت اسناد دفاتر ثبت و ضبط  نیروهای مسلح

سرقت نوشته‌ها، اسناد، اوراق یا دفاتر یا مطالبی که در دفاتر ثبت و ضبط  نیروهای مسلح مندرج یا در اماکن نظامی محفوظ یا نزد اشخاص سپرده شده است، اوراق یا دفاتر یا مطالبی که در دفاتر ثبت و ضبط نیروهای مسلح مندرج یا در اماکن نظامی محفوظ یا نزد اشخاص سپرده شده است، توسط نظامیان که طبق مادۀ ۹۱ قانون مذکور میزان مجازات آن حبس از ۲ تا ده سال می‌باشد و بنابر تبصرۀ‌ مادۀ مذکور چنانچه امانت‌دار یا مستحفظ مرتکب جرم موفق شود به حبس از ۳ تا ۱۵ سال محکوم می‌شود.

نکته

سرقت‌های منجر به اخلال در نظام یا شکست جبهۀ اسلام طبق مادۀ ۹۲ قانون مذکور مجازات آن مجازات محارب (مادۀ ۱۹۰ ق.م.ا) می‌باشد.

۸- سرقت به اعتبار زمان، مکان، وسایل

سرقت تعذیری مشدد به اعتبار زمان، مکان وسایل ارتکاب جرم و تعدد مرتکبین: سرقت مقرون به اجتماع ۵ شرط مادۀ ۶۵۱ ق.م.ا (مقرون به کلیۀ عوامل مشدده:

۱- سرقت در شب واقع شده باشد.

۲- سارقین دو نفر بیشتر باشند.

۳- یک یا چند نفر از آنها حامل سلاح ظاهر یا مخفی بوده باشند.

۴- از دیوار بالا رفته یا حرز را شکسته یا کلید ساختگی به کار برده یا اینکه عنوان یا لباس مستخدم دولت را اختیار کرده یا بر خلاف حقیقت خود را مأمور دولتی قلمداد کرده یا در جائی که محل سکنی یا مهیا برای سکنی یا توابع آن است سرقت کرده باشند.

۵- در ضمن سرقت کسی را آزار یا تهدید کرده باشند.)

که مجازات آن ۵ تا ۲۰ سال حبس و تا ۷۴ ضربه شلاق می‌باشند که شدیدترین نوع سرقت تعزیری است برای تحقق این نوع سرقت، تحقق یکی از شرایط بند چهارم توأم با سایر بندها لازم است.[۱۸]

۹- سرقت همراه با آزار و مسحانه

سرقت مقرون به آزار و سرقت توسط سارق مصلح: که مجازات آن حبس از سه ماه تا ده سال و شلاق تا ۷۴ ضربه می‌باشد. اگر آزار به حد جرح برسد به صراحت مادۀ ۶۵۲ ق.م.ا موجب تعدد مادی و حداکثر مجازات (۱۰ سال حبس و ۷۴ ضربه شلاق) و به قصاص جرح نیز محکوم می‌شود. صرف مسلح بودن مرتکب در حین ارتکاب سرقت کافی است و ضرورتی ندارد که در ضمن سرقت از سلاح موجود نیز استفاده شود.[۱۹]

۱۰- سرقت دسته جمعی

سرقت دسته جمعی شبانه مقرون به حمل سلاح موضع مادۀ ۶۵۴ ق.م.ا برای تحقق جرم موضوع این ماده جمع سه شرط ضروری است:

الف) سرقت در شب واقع شده باشد.

ب) سارقین دو نفر یا بیشتر باشند.

ج) احد از سارقین حامل سلاح ظاهر یا مخفی باشد که مجازات آن حبس از ۵ تا ۱۵ سال و شلاق تا ۷۴ ضربه می‌باشد.

سرقت به اقتضای محل وقوع یا زمان وقوع یا تعدد مرتکبین یا وجود رابطۀ خاص بین سارق و مالباخته که طبق مادۀ ۶۵۶ مجازات آن ۶ ماه تا سه سال حبس و تا ۷۴ ضربه شلاق می‌باشد.

کیف زنی و جیب بری

کیف زنی عبارت است از ربودن و خارج کردن کیف دیگری از ید او با استفاده از غفلت صاحب مال، جیب بری عبارت است از ربودن اموال از جیب یا محتوی لباس دیگری با استفاده از غفلت او.[۲۰]

که مجازات آنها طبق مادۀ ۶۵۷ ق. م. ا حبس از یکتا ۵ سال و تا ۷۴ ضربه شلاق می‌باشد.

سرقت در مناطق حادثه زده

سرقت در مناطق حادثه زده موضوع مادۀ ۶۵۸ ق.م.ا: مصادیق مذکور در ماده تمثیلی است نه حصری و با توجه به مبنا و فلسفه وضع این ماده (سوء استفاده از شرائی بحرانی) سایر موارد نیز مانند مناطق طوفان زده، محل انفجار، یا محل سقوط هواپیما یا محل برخورد قطار و امثال آنها را هم شامل می‌شود. مجازات این نوع سرقت حبس از یک تا ۵ سال و تا ۷۴ ضربه شلاق می‌باشد.

سرقت وسایل عمومی

سرقت وسایل و متعلقات مربوط به تأسیسات مورد استفادۀ ‌عموم که طبق مادۀ ۶۵۹ ق.م.ا مجازات آن حبس از یک تا ۵ سال می‌باشد و چنانچه مرتکب از کارکنان سازمانهای مربوط باشد به حداکثر مجازات مقرر محکوم خواهد شد. اگر وسایل مذکور صرفاً متعلق به بخش خصوصی باشد از شمول این ماده خارج است.

منابع:

[۱] ترجمه: «دست زن و مرد دزدی کننده را به جزای عملشان قطع کنید و این عقوبتی است که خدا برای آنان مقرر داشته است.» سرقت منظور در آیۀ مشمول خداست. (ماده ۱۹۸ ق. م . ا)

[۲] . معلوف، لوییس؛ المنجد فی اللغه و الاعلام، تهران، اسماعیلیان، ۱۳۶۴، چ سوم، ص ۳۳۱٫

[۳] . صبری، نورمحمد؛ جرم سرقت در حقوق کیفری ایران و اسلام،‌تهران، ققنوس، ۱۳۷۸، چ اول،‌ص ۴۳٫

[۴] . پاد، ابراهیم؛ حقوق کیفری اختصاصی،‌تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۵۲، چ اول، ج اول،‌ص ۳٫

[۵] . طوسی، ابی جعفر محمد بن الحسن، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت، داراحیاء التراث العربی، بی تا، ج ۶، ص ۱۶۹٫

[۶] . حبیب زاده، محمد جعفر؛ سرقت در حقوق کیفری ایران، ص ۱۳۷٫

[۷]. (به دلیل طولانی بودن متن مواد قانونی مربوط به انواع سرقت تنها برخی از مواد ذکر می‌شود، خوانندگان محترم جهت آگاهی از متن کامل مواد مربوط به سرقت به کتاب قانون مجازات اسلامی مبحث حدود (حد سرقت) و بخش تعزیرات مراجعه نمایند.)

[۸] . ایمانی، عباس، فرهنگ اصطلاحات حقوق کیفری، تهران، آریان، ۱۳۸۲، چ اول،‌ص ۲۹۴٫

[۹] . حبیب زاده، محمدجعفر؛ سرقت در حقوق کیفری ایران، ص ۱۷۸٫

[۱۰] . همان (۴)،‌ص ۱۰۰٫

[۱۱] . حبیب زاده، محمدجعفر؛ سرقت در حقوق کیفری ایران، ص ۱۰۳٫

[۱۲] . همان (۱)، ص ۱۰۳٫

[۱۳] . میر محمد صادقی، حسین؛ جرائم علیه اموال و مالکیت، تهران، میزان، ۱۳۷۴،‌چ اول،‌ص ۳۰۴٫

[۱۴] . همان (۱)، ص ۱۰۳٫

[۱۵] . همان (۱)،‌ص ۱۰۵٫

[۱۶] . همان (۱).

[۱۷] . حبیب زاده، محمدجعفر، سرقت در حقوق کیفری ایران، ص ۱۰۷٫

[۱۸] . همان (۱)، ص ۱۱۰٫

[۱۹] . حجتی، سید مهدی ق. م. ا در نظم حقوق کیفری، ص ۱۱۶۵٫

[۲۰] . حبیب زاده، محمد جعفر، سرقت در حقوق کیفری ایران، ص ۱۲۲.

همچنین بخوانید: بررسی عناوین سرقت تعزیری

منبع: www.lawgostar.com

درباره محمد افراسیابی

محمد افراسیابی هستم، کارشناسی حقوق خوندم و به دلیل علاقه‌ای که به حقوق داشتم، سایت حقوق پلاس رو راه‌اندازی کردم تا هم خودم و هم شما رو بیشتر با مباحث حقوقی آشنا کنم.

مشاهده بیشتر

بررسی مجازت و جرم اهانت به مقامات مذهبی کشور

بررسی مجازت و جرم اهانت به مقامات مذهبی کشور

در این نوشتار به بررسی مجازت و جرم اهانت به مقامات مذهبی کشور خواهیم پرداخت.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

معادله امنیتی *