خانه » مقالات حقوقی » حقوق جزا » بررسی مجازات و انواع آن

بررسی مجازات و انواع آن

در این مقاله به بررسی مجازات و انواع آن می پردازیم.

بررسی مجازات و انواع آن

بررسی مجازات و انواع آن

مجازات مجموعه قواعد مورد تایید جامعه است که ضامن اجرای عدالت واقعی است و سعی در هدایت مجرم اصلی و یا احتمالی ، بازدارندگی دیگران از ارتکاب جرم ، ارضاء فطرت عدالت خواهی مجنی علیه و حمایت از جامعه را دارد که توسط قوه مقننه وضع و به وسیله قوه قضائیه به مرود اجرا گذارده می شود .

در ماده ۲ ق . م. ا . آمده است: (هر فعل یا ترک فعلی که در قانون برای آن مجازات تعیین شده باشد جرم محسوب می شود).

با توجه به منطوق این ماده و تعریف اصطلاحی مجازات ، می توان چنین نتیجه گرفت که: (مجازات آزاری است که قاضی به علت ارتکاب جرم و به نشانه نفرت جامعه از عمل مجرمانه و مرتکب آن برای شخصی که مقصر است بر طبق قانون تعیین می کند. آزار را ، که صدمه ای به حقی از حقوق مجرم وارد می آورد نباید هدف مجازات تلقی کرد.

هدف مجازات اصلاح مجرم ، دفاع اجتماعی و اجرای عدالت است . آزار وسیله نیل به این هدف عالی است . مجازات را قاضی در حدودی که قانون معلوم نموده است تعیین می کند . مجازات شخصی است و برای همه یکسان است).

اهداف مجازات از نظر اسلام

بطور کلی اهداف مجازات از نظر قرآن کریم به شرح زیر است :

۱- اصلاح مجرمین : اصلاح مجرمین از طریق تهذیب نفس و دورس جستن از گناه از طریق توبه .

۲- ارعاب دیگران

۳- جلوگیری و پیشگیری از ارتکاب جرم: بنابراین قراردادن امر به معروف و نهی از منکر موجبات جلوگیری از ارتکاب جرم را فراهم می سازد .

اهداف مجازات از نظر حقوق عرفی

اهداف مجازات از نظر حقوقی به سه دسته :

  • هدف سودمندی
  • هدف اخلاقی
  • هدف اصلاحی

۱- هدف سودمندی : مهمترین هدفی که حقوق جزای عرفی از ابتدا دنبال نموده ، همان هدف سودمندی است . منظور از سودمندی و جنبه ارعابی مجازات این است که به وسیله اعمال کیفر نسبت به مجرمین ، از طرفی اشخاص غیر مجرم و آنهایی که قصد ارتکاب جرم را دارند ، مرعوب شده و گرد ارتکاب جرم نگردند که به آن نقش(پیشگیری عمومی) می گویند. و از طرف دیگر خود مجرم از ارتکاب جرم جدید خودداری نماید که به آن نقش (پیشگیری فردی) می گویند.

یکی از کسانی که بطور جدی این فکر را تبلیغ و پیگیری می کرد ، ژرمی بنتام انگلیسی بود.

۲- هدف اخلاقی : عدالت و اخلاق از قدیمی ترین اصول موثر در امر مجازات می باشند. نقش اخلاقی مجازاتها از قرون وسطی ابتدا بوسیله کلیسا در کشورهای اروپایی مورد توجه قرار گرفت.

۳- هدف اصلاحی : در زمان اخیر با توسعه افکار و عقاید مکتب تحقیقی و دفاع اجتماعی نوین ، اصلاح و تربیت مجرم از اهداف مهم و خطیر مجازات قرار گرفت ، به نحوی که پیشنهادها و نظر ها و برنامه ریزیهای بسیاری از طرف متخصصین امور جزائی ، علمای جامعه شناسی ، روانشناسان و علوم ذیربط دیگر ارائه شد تا محکومین تحت تاثیر اقدامات و تمهیدات موثر اصلاح گردیده و مجددا وارد اجتماع شده و همچون دیگران به زندگی شرافتمندانه ای بپردازند.

انواع مجازات در قانون مجازات اسلامی

طبق ماده ۱۲ قانون مجازات اسلامی ، مجازات های مقرر پنج قسم است : حدود ، قصاص ، دیات ، تعزیرات و مجازاتهای بازدارنده .

حدود : حدود جمع حد است . حد در لغت به معنی منع و بند است که در اصطلاح مجازات مصرح در قانون جزا است . این مجازات بدنی بوده و حداقل و حداکثر ندارد .

از نظر حقوقی ، حد را چنین تعریف کرده اند : (( حدود ، کیفرهایی است که کمّ و کیّف آن کاملا معین شده و کسی نمی تواند آن را بیش و کم کند )) .

قاونون گذار جمهوری اسلامی ایران نیز به همین ترتیب حد شرعی را در ماده ۱۳ قانون مجازات اسلامی بیان و مقرر کرده : (( حد ، به مجازاتی گفته می شود که نوع و میزان و کیفیت آن در شرع تعیین شده است )) .

در قرآن مجید برای چهار جرم کیفر حد معین شده است :

۱- سرقت : (( والسارقُ و السارقه فاقطعو ایدیهما . . . ))

۲- محاربه

۳- زنا : (الزانیه و الزانی فاجلدُوا کُلَّ واحد منهما مائه جلده) هریک از زانیه و زانی را صد تازیانه بزنید .

۴- قذف : (( والذین یرمون المحصنات ثم لم یاتوا باربعه شهداء فاجلدوهم ثمانین جلده . . . )) کسانی را که متهم می کنند افراد را به زنا و چهار شاهد نمی آورند هشتاد تازیانه بزنید .

قصاص : قصاص مصدر (( قاص – یقاص )) است و از باب (( قص اثره . . . )) یعنی از او پیروی کرد ، آمده است و شخص نقال و قصه گو را از این جهت قّصاص می گویند که از آثار و حکایات گذشتگان پیروی و آنها را برای دیگران تشریح می کند.

دلایل فلسفه قصاص را می توان در برپائی عدالت ، نظم عمومی جامعه ، اجرای فرمان الهی ، التیام روحی اولیاء دم خلاصه کرد.

دیات : دیات جمع دیه است ؛ دیه مصدر است و در اصل (( وَدِیَ )) بوده که ( واو ) آن را حذف کرده و در عوض ((ه)) به آخر آن اضافه کرده اند .

در قرآن مجید کلمه دیه دوبار در آیه ۹۲ سوره نساء تکرار شده است.

در ماده ۲۹۴ ق . م . ا . در تعریف دیه چنین نوشته شده که : (( دیه مالی است که به سبب جنایت بر نفس یا عضو به مجنی علیه یا به ولی یا اولیا دم او داده می شود )) .

قصاص حکم است در حالی که دیه حق است .

تعزیرات : بعضی از جرائم و تخلفات هستند که خلاف اسلام بوده لیکن چون دارای اهمیت کمتری است و صدمه زیادی به افراد نمی زند ، لذا حکم بخصوصی برای آنها در نظر گرفته نشده و مجازات آن به اختیار امام واگذار شده که به نحو مقتصی مجرم و متخلف را به کیفر اعمال خود برساند . این مجازات بر حسب مورد و باتوجه به عمل ارتکابی و شرایط مرتکب آن تغییر کرده و اصطلاحا به آن تعزیر گفته می شود .

تفاوت حد و تعزیر :

۱- موضوع هر حد در قانون کاملا مشخص شده درحالی که در تعزیر هیچگونه تشخیص قانونی مطرح نیست و فقط به بیان افعال خلاف اکتفاء شده.

۲- نوع عقوبتهای حدی در اصل شریعت مشخص شده و در محدوده معینی است درحالی که عقوبتهای تعزیری هیچگونه تعیینی نداشته و به نظر حاکم واگذار شده است.

۳- مقدار تعزیر باید کمتر از حد باشد ، یعنی مجازات تعزیری اصولا مجازاتی سبک تر از کیفر حد است.

۴- در تعزیر واسطه و شفاعت مورد قبول واقع می شود مثلا حاکم می تواند شخص گناهکار را ببخشد، در حالی که در حد نه قاضی می تواند از مجازات صرف نظرکند و نه وساطت شخص دیگری پذیرفته است.

۵- تعزیر به سبب توبه ساقط می شود ولی پاره ای از حدود به توبه ساقط نمی گردد .

۶- تعزیر تابع مفسده است ، اگرجه معصیت نباشد ، مثل اینکه کودک نابالغ و دیوانه را نیز تادیب کنند ، درحالی که حد تابع معصیت است .

۷- تعزیر گاه حق الله است و گاه حق الناس و گاهی هر دو جنبه را دارا است ولی حدود کلا حق الله است .

طبق ماده ۱۶ قانون مجازات اسلامی: (تعزیر ، تادیب و یا عقوبتی است که نوع و مقدار آن در شرع تعیین نشده و بنظر حاکم واگذار شده است ، از قبیل حبس و جزای نقدی و شلاق که میزان شلاق بایستی از مقدار حد کمتر باشد).

همچنین بخوانید: بررسی مجازات فروش فیلترشکن

منبع: www.lawgostar.com

مشاهده بیشتر

بررسی نحوه تخفیف مجازات اعدام

بررسی نحوه تخفیف مجازات اعدام

در این نوشتار به بررسی نحوه تخفیف مجازات اعدام می پردازیم.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

معادله امنیتی *