خانه » مقالات حقوقی » حقوق جزا » جرایم نظامی چیست؟

جرایم نظامی چیست؟

جرایم نظامی عبارت است از قصور نظامیان در حفظ انضباط و تخلف از وظایف که به مناسبت شغل به آن­ها محول شده است.[۱]

جرایم نظامی چیست؟

جرایم نظامی چیست؟

امنیت ملی و نظم عمومی، بستر آرامش جامعه و همه فعالیت­های اجتماعی انسان است. دولت­ها به منظور برقراری امنیت اجتماعی و نگهبانی از نظم عمومی، نیروهای نظامی و انتظامی مسلح و متعهدی را آماده می­کنند که آراسته به نظم و انضباط خاصی هستند، زیرا عقیده دارند نیروی منظم و منضبط است که می­تواند از استقلال و امنیت ملی در برابر دولت­های متجاوز دفاع کند و نظم داخلی جامعه را برقرار سازد.

قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مأموریت پاسداری از تمامیت ارضی کشور و نگهبانی از انقلاب اسلامی و دستاوردهای آن و نظم عمومی را بر عهده نیروهای مسلح نهاده است. (اصل ۱۵۰ ق.ا)

مأموریت و مسؤولیت­های خاص نیروهای مسلح موجب شده است تا از حقوق انضباطی خاصی پیروی کنند که با حقوق انضباطی و اداری دیگر بخش­های اعمال حاکمیت دولت، تفاوت اساسی دارد. این حقوق انضباطی پادگانی، تابع قوانین و مقررات کیفری مخصوصی است که از آن به حقوق جزای نظامی تعبیر می­ شود.

جرایم نظامی

حقوق جزای نظامی شاخه­ای از حقوق جزا است و موضوع آن مطالعه مجموعه قوانین و مقررات مربوط به جرم نظامی است.

هرچند قانون اساسی، سازمان و تشکیلات قضایی رسیدگی کننده به جرایم نظامی را بخشی از قوه قضائیه و مشمول اصول و قواعد مربوط به این قوه دانسته است.

لیکن با تأسیس دادگاه‌های نظامی، صلاحیت دادرسی جرایم نظامی به دادگاه­های نظامی اختصاص یافته است و مرجع رسیدگی کننده به جرایم نظامی را از مراجع قضایی صالح رسیدگی به جرم عمومی، جدا کرده است. علاوه بر قانون اساسی، قوانین و مقررات عادی نیز از نظر آئین دادرسی و رژیم مجازات قانونی و روابط بین الملل میان جرم نظامی و جرم عمومی تفاوت قایل شده است.

نظامی[۲] به کسی اطلاق می­شود که به موجب قانون استخدام مربوط به هر یک از نیروهای مسلح، به استخدام این نیروها درآمده باشد و یا به موجب قانون خدمت نظام وظیفه عمومی، در یکی از دوره­های ضرورت، احتیاط یا ذخیره  مشغول خدمت باشد.

بر اساس بندهای هشت­گانه ماده ۱ قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح؛ اقسام نظامی عبارتند از:

۱- کارکنان ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران و سازمان­های وابسته

۲- کارکنان ارتش جمهوری اسلامی ایران و سازمان­های وابسته

۳- کارکنان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران و سازمان­های وابسته و اعضای بسیج سپاه پاسداران انقلاب اسلامی

۴- کارکنان وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح و سازمان­های وابسته

۵- کارکنان مشمول قانون نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران

۶- کارکنان وظیفه از تاریخ شروع خدمت تا پایان آن

۷- محصلان مرکز آموزش نظامی و انتظامی در داخل و خارج از کشور و نیز مراکز آموزش وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح

۸- کسانی که به طور موقت در خدمت نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران هستند و طبق قوانین استخدامی نیروهای مسلح در مدت مزبور از اعضای نیروهای مسلح محسوب می­ شوند.

ضابطه تشخیص جرایم نظامی:

هر چند در بسیاری از موارد، جرم نظامی از جرم عادی قابل تفکیک است مثل فرار نظامیان یا شورش و تمرد آنان؛ اما در تمام موارد، این­گونه نیست چرا که درباره نظامی بودن برخی جرایم عمومی که نظامیان هم ممکن است به ارتکاب آن متهم شوند، تردید وجود دارد.

به عنوان مثال اگر فردی از نیروهای مسلح داخل پادگان، مواد مخدر استعمال نماید یا اهانت کند یا دیگری را به قتل برساند در حالی که در حال استراحت بوده و نه در حال انجام خدمات نظامی، آیا جرم وی نظامی است یا جرم عمومی.[۳]

اصولا جرایمی که یک نظامی مرتکب می­ شود دو گونه است:

۱- جرایم صرف نظامی؛ جرایمی است که فقط نظامیان قادر به ارتکاب آن هستند و ارتکاب آن از سوی غیر نظامیان ممکن نیست و چه بسا در صورت ارتکاب آن از سوی فرد غیر نظامی، هیچ­گونه مسؤولیت کیفری در بر نداشته باشد مانند خوابیدن حین نگهبانی، ترک پست و … .

۲- جرایمی که نظامیان و غیر نظامیان هر دو قادر به ارتکاب آن هستند مانند خریداری اسلحه یا مخفی کردن آن، ارتشاء و … .

جرایم نظامی همان جرایم صرف نظامی هستند که در دسته اول قرار می‌گیرند.[۴]

بنابراین ملاک و معیار تشخیص جرایم نظامی، اولا شخصیت مرتکب جرم است که باید از عضو نیروهای مسلح بوده باشد و ثانیا طبیعت جرم است که باید در ارتباط با وظایف و مسؤولیت­ های خاص نظامی و انتظامی خود مبادرت به ارتکاب جرم نماید.[۵]

فواید تفکیک جرایم نظامی از جرایم عمومی

فواید حاصل از تشخیص جرایم نظامی از جرایم عمومی را می­ توان هم در حقوق بین الملل و هم در حقوق داخلی بررسی نمود.

صلاحیت محاکم

رسیدگی به جرایم نظامی در صلاحیت محاکم نظامی می­باشد. محاکم نظامی، مرجع قضایی کیفری اختصاصی قلمداد می­ شوند و از حیث سازمان و تشکیلات دادرسی، متفاوت از نظام قضایی دادگاه­های عمومی هستند.[۶]

استرداد مجرمین

به موجب قراردادهای بین المللی و مقررات داخلی کشورها، استرداد مجرمان نظامی پذیرفته نیست.

مرتکبان جرایم عمومی هرچند از کارکنان نیروهای مسلح باشند؛ اما به دلیل این­که جرایم ارتکابی آنان از جرایم نظامی نمی­ باشد، قابل استرداد هستند؛ لیکن مرتکبان جرایم صرف به دلیل این­که جرم ارتکابی آنان از جمله جرایم نظامی می­باشد، غیر قابل استرداد می­باشند.[۷]

سرفصل­ های جرایم نظامی

برابر ماده ۲ قانون مجازات اسلامی، هر فعل یا ترک فعلی که قانون برای آن مجازات تعیین کرده است، جرم محسوب می­ شود و جرایم نظامی نیز از این قاعده کلی مستثنی نیستند.

جرایم نظامی فقط و فقط در قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح، پیش بینی شده و مشتمل بر پنج فصل می ­باشند.

فصل اول: جرایم علیه امنیت داخلی و خارجی همچون جرم براندازی و جاسوسی

فصل دوم: جرایم برخلاف تکالیف نظامی همچون جرایم ناشی از عدم اجرای اوامر فرماندهان و جرایم ناشی از تیراندازی­ های غیرقانونی

فصل سوم: فرار از خدمت

فصل چهارم: جرایم مالی همچون سرقت، ارتشاء و اختلاس

فصل پنجم: سایر جرایم نظامی همچون استفاده غیر قانونی از البسه رسمی یا علایم و نشان­های نظامی و یا جرایم ناشی از تخلفات رایانه ­ای

منابع:

[۱] اردبیلی، محمد علی؛ حقوق جزای عمومی، تهران، نشر میزان، ۱۳۸۲، چاپ اول، جلد اول، ۲۷۱

[۲] اداره کل تدوین و تنقیح قوانین و مقررات؛ مجموعه جرایم نیروهای مسلح، تهران، نشر معاونت پژوهش، تدوین و تنقیح قوانین و مقررات ریاست جمهوری، ۱۳۸۴، چاپ دوم، ۲۷

[۳] مالمیر، محمود؛ شرح قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح، تهران، نشر دادگستر، ۱۳۸۶، چاپ دوم، ۱۷

[۴] یاری، مجتبی؛ حقوق جزای نظامی، تهران، نشر میثاق عدالت، ۱۳۸۳، چاپ اول، ۲۲

[۵] رضوی، محمد؛ حقوق کیفری نیروهای مسلح، تهران، انتشارات دانشگاه علوم انتظامی ناجا، ۱۳۸۶، چاپ اول، ۵۲

[۶] اردبیلی، محمد علی؛ پیشین، ۲۷۴

[۷] رضوی، محمد؛ پیشین

همچنین بخوانید: بررسی جرم سیاسی

منبع: www.lawgostar.com

درباره محمد افراسیابی

محمد افراسیابی هستم، کارشناسی حقوق خوندم و به دلیل علاقه‌ای که به حقوق داشتم، سایت حقوق پلاس رو راه‌اندازی کردم تا هم خودم و هم شما رو بیشتر با مباحث حقوقی آشنا کنم.

مشاهده بیشتر

بررسی مجازت و جرم اهانت به مقامات مذهبی کشور

بررسی مجازت و جرم اهانت به مقامات مذهبی کشور

در این نوشتار به بررسی مجازت و جرم اهانت به مقامات مذهبی کشور خواهیم پرداخت.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

معادله امنیتی *